Şartel Neden Atar

Şartel neden atar sorusu, elektrik panosunda bir kol aşağı düştüğünde veya binanın bir bölümünde elektrik kesildiğinde akla gelir. Günlük kullanımda birçok kişi otomatik sigortaya, ana şaltere, grup sigortasına veya kaçak akım rölesine “şartel” der. Teknik yazımda çoğu zaman “şalter” denir; ancak halk arasında “şartel attı” ifadesi çok yaygındır. Bu yüzden önce panoda hangi parçanın attığını anlamak gerekir. Eğer sadece bir odanın, bir priz grubunun veya aydınlatma hattının elektriği kesildiyse atan parça çoğu zaman otomatik sigortadır. Bu durumda konu sigorta neden atar başlığıyla ilgilidir. Eğer bütün daire, iş yeri veya pano enerjisiz kaldıysa ana şalter, ana sigorta veya kaçak akım rölesi devreye girmiş olabilir. Kaçak akım rölesi attığında genellikle panodaki test düğmeli parça aşağı iner. Bu parça, tesisatta veya bağlı cihazlarda kaçak akım algıladığında enerjiyi keser. Şartelin atması her zaman parçanın bozuk olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman elektrik tesisatı kendini korumak için devreyi kapatır. Aynı hatta fazla cihaz bağlanması, yüksek güçlü cihazların birlikte çalışması, prizde gevşeklik, kabloda ezilme, buat içinde nem, arızalı beyaz eşya, yanmış anahtar, pano içinde ısınan klemens veya kısa devre şartelin atmasına neden olabilir. Bu belirtiler genel olarak elektrik arıza kapsamında ele alınmalıdır. Şartel bir kez attığında sebep basit bir aşırı yük olabilir. Örneğin aynı priz hattında fırın, kettle, ütü, elektrikli soba, klima veya çamaşır makinesi birlikte çalışıyorsa hat zorlanabilir. Ancak şartel sürekli atıyorsa, kaldırınca hemen tekrar düşüyorsa, belli bir cihaz çalışınca atıyorsa, panodan yanık kokusu geliyorsa veya prizlerde ısınma varsa bu durum önemsenmelidir. Şarteli tekrar tekrar kaldırmak, arızalı hattı kullanmaya devam etmek veya daha yüksek amperli sigorta takmak tehlikeli olabilir. Panoda düşen parçayı anlamak için dikkatli gözlem gerekir. Üzerinde “test” düğmesi bulunan parça çoğu zaman kaçak akım rölesidir. Yan yana dizili küçük kollu parçalar genellikle otomatik sigortalardır. Daha büyük ana açma kapama elemanı ise ana şalter veya ana sigorta olabilir. Kullanıcı panodaki parçayı bilmiyorsa fotoğraf çekip elektrikçi numarası üzerinden tarif edebilir. Böylece arızanın sigorta, kaçak akım rölesi, ana şalter veya pano bağlantısı tarafında mı olduğu daha net anlaşılır. Şartel atmasının en sık sebeplerinden biri aşırı yüktür. Aşırı yük, hattın taşıyabileceğinden fazla cihazın aynı anda çalışmasıyla oluşur. Eski tesisatlarda, sonradan eklenmiş prizlerde, zayıf uzatma kablolarında ve tek hatta toplanmış yüksek güçlü cihazlarda bu durum daha kolay görülür. Hat kapasitesi uygun değilse sigorta veya şartel hattı korumak için devreyi keser. Bir diğer sebep kısa devredir. Kısa devre; hasarlı kablo, ezilmiş uzatma kablosu, yanmış priz, gevşek buat bağlantısı, su almış anahtar, yanlış bağlantı veya arızalı cihaz nedeniyle oluşabilir. Şartel kaldırılır kaldırılmaz tekrar düşüyorsa kısa devre ihtimali daha dikkatli incelenmelidir. Bu durumda panodaki kolu defalarca kaldırmak yerine hattın enerjisiz bırakılması ve sebebin bulunması gerekir. Şartel atması bazen kaçak akım ile ilgilidir. Özellikle panodaki test düğmeli kaçak akım rölesi düşüyorsa konu kaçak akım rölesi neden atar başlığıyla değerlendirilmelidir. Nemli priz, su alan cihaz, bozuk rezistans, nötr-toprak teması, cihaz gövdesine kaçak, dış ortam hattı veya zayıf izolasyon kaçak akım rölesini devreye sokabilir. Bu röleyi iptal etmek güvenli değildir. Evlerde şartel atması çoğu zaman mutfak, banyo, klima hattı, priz grubu veya aydınlatma hattında görülür. Mutfakta yüksek güçlü cihazlar aynı anda çalışabilir. Banyoda çamaşır makinesi, kurutma makinesi, elektrikli şofben veya nemli priz bağlantıları sorun çıkarabilir. Klima hattında cihazın kalkış akımı, zayıf besleme kablosu veya iç arıza şarteli attırabilir. Bu yüzden hangi cihaz çalışınca şartelin attığı not edilmelidir. Apartmanlarda şartel atması daire içi arızadan farklı olabilir. Ortak alan aydınlatması, merdiven otomatiği, hidrofor, kapı otomatiği, diafon, sayaç sonrası hat veya apartman ana panosundaki gevşek bağlantılar arızaya neden olabilir. Apartman panosunda yanık kokusu, çıtırtı, erime izi, kararma veya ısınma varsa pano gelişigüzel açılmamalıdır. Enerji altındaki panoya bilinçsiz müdahale can güvenliği açısından tehlikelidir. İş yerlerinde şartel atması günlük çalışmayı doğrudan etkileyebilir. Tabela, kepenk, kasa, soğutucu, bilgisayar hattı, kamera, alarm, aydınlatma ve priz devreleri aynı anda iş düzenine bağlıdır. Bir cihaz çalışınca şartel atıyorsa cihazın kendisi, priz hattı, pano çıkışı, kablo kesiti, kaçak akım rölesi ve bağlı yükler birlikte düşünülmelidir. Atölye ve sanayi alanlarında şartel atması daha teknik nedenlerden kaynaklanabilir. Makine besleme hattı, motor, kontaktör, termik, sürücü, pano çıkışı, kompanzasyon tarafı veya topraklama bağlantısı arızayı tetikleyebilir. Makine devreye girerken şartel atıyorsa yalnızca panodaki parçaya bakmak yeterli değildir; makinenin çektiği akım, kablo kesiti, motor bağlantısı, gövde kaçağı ve pano içi bağlantılar da kontrol edilmelidir. Prizde kararma, kabloda ısınma, panoda koku, çıtırtı, sigorta yuvasında erime, lamba açınca kolun düşmesi veya cihaz gövdesinde karıncalanma varsa elektrik kaçağı nasıl anlaşılır konusu da dikkate alınmalıdır. Elektrik kaçağı her zaman açıkça görünmez; bazen sadece kaçak akım rölesinin sık atması, bazen de metal yüzeyde hafif elektrik hissiyle ortaya çıkar. Şartel atmasıyla birlikte elektrik çarpması hissi varsa kullanım hemen durdurulmalıdır. Prizde, cihaz gövdesinde, metal yüzeyde veya nemli alanda elektrik hissediliyorsa bu durum basit bir kesinti gibi görülmemelidir. Topraklama, kaçak akım rölesi, cihaz gövdesi, priz bağlantısı ve pano düzeni birlikte kontrol edilmelidir. Topraklama şüphesi varsa topraklama nedir sayfasındaki güvenlik bilgileri de dikkate alınabilir. Bölgesel elektrik kesintisi, sokak lambası arızası, trafo, direk, hat kablosu kopması veya çevrede genel enerji kesintisi varsa ilgili elektrik dağıtım şirketi ya da 186 hattı aranmalıdır. Sadece ev, apartman, iş yeri, dükkân, pano, priz, aydınlatma veya makine hattında şartel atıyorsa bina içi elektrik arızası için en yakın elektrikçi üzerinden servis bilgisi alınabilir. Şartel atıyorsa iletişim kurmadan önce birkaç bilgi hazırlanmalıdır. Hangi ilçe ve mahallede olunduğu, arızanın ev mi iş yeri mi olduğu, elektrik tamamen mi kesildi yoksa belirli hatlarda mı sorun var, panoda hangi kol aşağı düştü, test düğmeli parça mı attı, hangi cihaz çalışınca sorun başladı, panoda koku veya ısınma var mı, çevrede genel kesinti var mı gibi bilgiler arızanın yönünü belirler. Mümkünse pano fotoğrafı WhatsApp üzerinden gönderilebilir. Şartel atması basit bir düğme hareketi gibi görülmemelidir. Panodaki kolu kaldırmak elektriği kısa süreli geri getirebilir; fakat altta yatan aşırı yük, kısa devre, kaçak akım, gevşek bağlantı, nem, cihaz arızası veya pano ısınması devam ediyorsa aynı arıza tekrar eder. Güvenli olan yaklaşım, panoda hangi parçanın attığını anlamak ve arızanın sebebini bulmaktır.